जतीराम बर्वे साहेब हे रामटेकचे माजी खासदार आणि भोई-ढीवर समाजाचे प्रणेते मानले जातात. समाजाच्या अस्मिता, एकजूट आणि हक्कांसाठी केलेल्या कार्यामुळे त्यांना समाजात "श्रद्धास्थान" म्हणून मान्यता आहे. दरवर्षी २१ एप्रिल रोजी त्यांची जयंती नागपुरात विविध संघटनांकडून उत्साहात साजरी केली जाते.
### भोई समाजासाठी प्रमुख योगदान
- समाज संघटन: भोई, कहार, मल्लाह, नावाडी, धीवर या सर्व पोटजातींना 'भोई' या एकाच नावाखाली एकत्र आणण्याचे काम केले. राजकीय वजन वाढवण्यासाठी एकजुटीचे महत्त्व पटवून दिले.
- सामाजिक ओळख व सन्मान: भोई समाज हा पारंपरिकरीत्या पालखी वाहणारा व जलपूजक समाज आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून पालखी उचलण्याचा मान या समाजाला आहे, हा इतिहास अभिमानाने जपावा असा संदेश दिला.
- आरक्षण व हक्कांचा लढा: समाजाचे रीति-रिवाज आदिवासी परंपरेसारखे असल्याने भोई समाजाला अनुसूचित जमाती (ST) दर्जा मिळावा, यासाठी प्रयत्न केले. नदी-तलावांचे ठेके, वाळू उपसा व मत्स्य व्यवसायात समाजाला प्राधान्य मिळावे यासाठी शासन दरबारी आवाज उठवला.
- नागपूर अधिवेशनातील भूमिका: खासदार असताना नागपूर येथील हिवाळी अधिवेशनात रामटेक मतदारसंघातील प्रश्न, जलसंपदा आणि मच्छीमार समाजाच्या समस्या मांडल्या.
### "ऐतिहासिक भाषण" : 1970-80 च्या दशकातील राज्यस्तरीय अधिवेशन
जतीरामजींचे मार्गदर्शनपर भाषण आजही समाजात प्रेरणादायी मानले जाते. त्यातील ठळक संदेश:
1. शिक्षण हाच आधार: "जाळी आणि होडी सोडून पोराला शाळेची वाट दाखवा. शिक्षणाशिवाय समाजाला प्रतिष्ठा मिळणार नाही."
2. एकजुटीचे बळ: सर्व पोटजातींनी भेद विसरून एकत्र यावे तरच समाजाला राजकीय ताकद मिळेल.
3. व्यवसायाचा अभिमान: नावाडी, पालखी वाहणे, मासेमारी या पारंपरिक कामाची लाज बाळगू नका. हा वारसा अभिमानाचा आहे.
4. हक्कासाठी सजगता: जलसंपत्ती व मत्स्य व्यवसायावरील पारंपरिक हक्कांसाठी संघटितपणे लढा द्यावा.
5. व्यसनमुक्त समाज: दारू व जुगारामुळे संसार उद्ध्वस्त होतात. व्यसने सोडून मुलांच्या भविष्याकडे लक्ष द्यावे.
थोडक्यात: जतीराम बर्वे साहेबांनी भोई समाजाला शिक्षण, एकजूट आणि स्वाभिमानाची नवी दिशा दिली. त्यामुळेच ते आजही समाजाचे खरे मार्गदर्शक आणि श्रद्धास्थान आहेत.
गोपाळ धारपवार
मुख्य निरीक्षक अखिल भारतीय भोई समाज कल्याणकारी मंच कोकण विभाग
मो.9833967950
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा