मनुष्य हा देखील एक प्राणीच. मात्र, इतर प्राण्यांपेक्षा अतिशय हुशार व तर्कबुद्धी असलेला आणि चांगल्या विचारविनिमयाची कास धरणारा प्राणी. जगातली अशी कोणतीच गोष्ट नाही की मनुष्याने करून दाखवली नाही. माणसाने सर्व गोष्टीवर आपल्या तल्लख बुद्धीने जगावर विजय मिळविला आहे. आजचे युग म्हणजे धावपळीचे युग. या धावपळीच्या युगात प्रत्येकाला पुढे जायचे आहे. पण पुढे जाण्याच्या शर्यतीत मात्र माणसाला स्वतःचे भान उरले नाही. इतका गर्क झाला आहे मानव. 'खरा तो एकचि धर्म, जगाला प्रेम अर्पावे'. साने गुरुजींनी मानवी प्रेमाबद्दल सांगताना म्हणतात. प्रेम काय आहे? त्याची किंमत काय आहे? माणसाला याचा पुरेपूर विसर पडला आहे. एकमेकांमधला सुसंवाद काळाच्या ओघाने हरवत चालला आहे आणि बहूतांशी हरवला आहेच.
परिणामी माणसे एकमेकांपासून दूर झाली आहेत. आणि भावना व्यक्त होत नसल्यामुळे तणावाचे वातावरण वाढत आहे. या गर्कतेतून तसेच निर्माण झालेल्या किचकट समस्येतून बाहेर निघण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे प्रेम. प्रेम म्हणजे आई-वडील, बहिण-भाऊ, कुटुंब, मित्र परिवार, जवळचे स्नेही, आप्तेष्ट, शेजार धर्म आणि प्राणी मात्र हीच खरी प्रेमाची परिभाषा होय. साने गुरुजी "खरा तो एकची धर्म जगाला प्रेम अर्पावे" या त्यांच्या प्रार्थनेतून समस्त जगाला व मानव जातीला हे सांगत आहेत की, माणसाने आपली मर्यादा न सोडता मर्यादेत राहून इतरांसाठी प्राणीमात्र, गोरगरीब गरजू, अंध, अपंग अशांना सुखः, समाधान, आधार, आनंद देऊन त्यांच्याही चेहऱ्यावर समाधानाचे हसू आणावे.
तीच खरी माणुसकी व तोच खरा माणुसकीचा धर्म व खरे प्रेम होय. प्रत्येक जण आपल्या आयुष्यात गर्क आहे. मात्र, एक सेकंद जरी वेळ प्राणीमात्रांना, गरजूंना दिला तरी प्रेमाची खरी आणि निर्मळ परिभाषा पूर्ण होते. एखाद्याच्या आधाराची आपण काठी बनावी, एखाद्या गरिबाची भूक भागवून त्याचे पोट भरावे त्याच्या चेहऱ्यावर समाधानाचे, आनंदाचे हसू फुलवावे, एखाद्याला कामात मदत करुन त्याच्या जड कामाचे ओझे हलके करावे. ही जी लहान लहान प्रयत्न वा गोष्टी आहेत. याच गोष्टी माणूस किंवा माणुसकीचे उदाहरण क्षणोक्षणी ज्वलंतपणे देत असतात. माणुसकी धर्म जपता आला कि मग, समाजात, जगात वाद, धर्मांधता, कर्मकांड जन्म घेणारच नाहीत. ईश्वराने एकच धर्म बनवला तो म्हणजे फक्त माणुसकी धर्म. याहून इतर कोणताच धर्म मोठा नाही वा श्रेष्ठ नाही.
खरी मानवी मुल्ये यातून स्पष्ट होत असतात. मानवी मूल्यांचा साक्षात्कार यातूनच घडत असतो. म्हणून धावपळीच्या जगात सुद्धा प्रत्येकाने मानवी मूल्य जपावी वा जोपासावीत. मनापासून मानवी मूल्य जपता आली की मग जगाची सुंदरता अनुभवायला वेळ लागत नाही. प्रेम या शब्दाचा अर्थ फक्त प्रेम शब्दापुरताच मर्यादित नसून तो मानवी कृती दडला आहे.
प्रेम म्हणजे मदतीचा हात
प्रेम म्हणजे आधार
प्रेम म्हणजे एकमेकांच्या सुखः दुःखातला सहभाग
प्रेम म्हणजे संकट काळातली साथ
प्रेम म्हणजे आपलेपणाची जाणीव
प्रेम म्हणजे आत्मीयतेने जपता येणारा माणुसकी धर्म.
साने गुरुजींची प्रार्थना ही फक्त ओळ नसून प्रार्थनेतील अतिव्यापक विचारधारा आहे. आणि हीच विचारधारा प्रत्येक जण आपल्या आत असलेल्या माणुसकीत रुजवली, रोवली की सुंदर प्रेमळ देश, सुंदर प्रांत, सुंदर प्रेमळ समाजाची निर्मिती होते. शांततेच्या दिशेने वाटचाल करणारे जग निर्माण होऊ शकते. म्हणूनच, आज धावपळीच्या युगात प्रत्येकाने "जगाला प्रेम अर्पावे" ही प्रार्थना मनात रुजवण्याचा प्रयत्न केला तर नक्कीच प्रेमळ जग, प्रेमळ राष्ट्र तसेच सुंदर जगाचे चित्र दिसेल. जगाला प्रेम अर्पण करणे हाच खरा माणूसकिचा धर्म होय.
सौ. मनीषा विशाल सोन्नेकर
९९६००२८८९९ देगलूर. जि. नांदेड.
