मा.प्रणोतीताईंच्या “ चैतन्यझरा “ व “ स्मृतिगंध “ या दोन पुस्तकांचे प्रकाशन ११ जून २०२५ ला जन्मदिवस व विमोचन असा दुग्ध शर्करा योग जुळून आला आणि सर्व मान्यवर व आप्तेष्टांच्या उपस्थितीत मोठ्या उत्साहात प्रकाशन समारंभ संपन्न झाला.
प्रणोती ताईंनी सर्वांना पुस्तके भेट दिली व काहीतरी लिहा पुस्तकांवर असा आग्रह केला. त्यांच्या प्रेमाखातर सर्वांनी समीक्षण केले आणि एक सुंदर समिक्षणात्मक ग्रंथच तयार झाला त्याचे नाव आहे “ चैतन्यस्मृतींचा सौंदर्यबोध “ नावातूनच याचे रहस्य उलगडत जाते…. चैतन्यझरा या पुस्तकातील चैतन्य शब्द व स्मृतिगंध या पुस्तकातील स्मृति हा शब्द घेऊन “ चैतन्यस्मृती “ हा सुंदर शब्द तयार झाला.यामध्ये वेगवेगळ्या कवी,कवयित्री, लेखक, लेखिकांनी व जे कधी लिहित नव्हते त्यांनीही आपआपल्या नजरेतून सौंदर्यबोध घेत त्या भावनांना लेखणीने कागदावर उतरवून सुरेख कलाकृती तयार केली आणि यांचा संग्रह म्हणजेच “ चैतन्यस्मृतींचा सौंदर्यबोध “ होय. यांचे मुखपृष्ठ अतिशय आकर्षक आहे. पुस्तकाचा पित रंग हा तेजाचे प्रतीक आहे आणि दोन पुस्तकांचा काळा रंग हा त्याला अंधारातून चैतन्यरूपाने शब्दांचा झरा व स्मृतींचे गेलेले रंग व त्यातूनही उरलेला गंध प्रतित करतो.या वाटांना हा संग्रह पिवळ्या रंगाने उजळून टाकतो व आशावादी होत कवयित्री पुढील साहित्य प्रवासासाठी नव्या दमाने मार्गस्थ होते.
चैतन्यझरा या नावाप्रमाणेच त्यात अनेक कवितांमधून चैतन्य पाझरते. स्मृतीगंध या लेखसंग्रहातून आपल्या जीवनातील कडू गोड अनुभवांचे वर्णन केले व त्या स्मृती कायम कोरलेल्या आहेत. या दोन्ही पुस्तकांच्या समीक्षणाचा ग्रंथ “ चैतन्यसमृतीचा सौंदर्यबोध “ आहे.
या पुस्तकाला संपादक म्हणून सुप्रसिद्ध कवयित्री, लेखिका, समाजसेविका, अनेक पुरस्कारांच्या मानकरी, संपुर्ण महाराष्ट्रात ‘पोरी जरा जपून ‘ फेम नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या मा.प्रा. विजयाताई मारोतकर लाभल्या आहेत हे खरंच खूप मोठे भाग्य आहे.अनेक कवी, कवयित्री,लेखक व लेखिकांनी या पुस्तकांचे समीक्षण लिहिले आहे. एकूण ४२ समीक्षांचा समावेश या ग्रंथात आहे. विजयाताईंनी संपादकीय लेखात लिहिले आहे की आयुष्याने आपल्यापुढे मांडलेल्या सारीपाटावर गोट्या त्या योग्य वेळेला योग्य ठिकाणी ठेवताच आल्या पाहिजेत तरच हा बुद्धिबळाचा डाव जिंकता येणे शक्य आहे….जीवनाचे मोठे तत्वज्ञान त्यांनी लिहिले आहे त्यांच्या ज्ञानपुर्ण सागरातून काही शब्दांचे मोती दिलेत सर्वांना.
अर्पणपत्रिकेत त्यांच्या आई व सासुबाई यांचा उल्लेख आढळतो यावरून लेखिका दोघींनाही समान न्याय देते व प्रेम करते याचा प्रत्यय येतो. म्हणून लिहावेसे वाटते….
लेक लाडकी आईची
सुन सासुची गुणाची
नाते बांधले प्रेमाने
आस नव्हती धनाची
डॅा.वीणा राऊत यांनी त्यांच्या स्वभावातील कृतज्ञ भाव अधोरेखित केला आहे.त्या म्हणतात हा भाव लेखिकेने कृतज्ञता, मैत्री, कुटुंब नाते व निसर्ग इ. विषय हाताळून जतन केलाय.
डॅा.सुनंदा जुलमे यांनी त्यांच्या समीक्षणात लेखिकेच्या व्यक्तिचित्रण ह्या विशेष आवडीचा उल्लेख केला आहे. अनेक थोर व्यक्तींचे चरित्र रेखाटले आहेत त्यात राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज, सावित्रीबाई फुले, स्वामी विवेकानंद, राष्ट्रमाता जिजाऊ , आशा भोसले, शांता शेळके यांचा समावेश आहे. मा.डॅा. स्मिता मेहेत्रे यांनी “ धन्य ती कवित्वकळा “ असा सुंदर उल्लेख केला आहे. त्यांना त्यांच्या आई, बाबांकडून साहित्याचे बाळकडू मिळाले असे सुंदर उद्गार त्यांनी काढले आहेत.
मा. सरोज अंदनकर यांना त्यांच्या कविता आत्मविश्वास व त्यातून निर्माण होणाऱ्या बळाच्या वाटतात.प्राचार्या उज्ज्वला अंधारे यांना कवयित्रीच्या कविता मनात खोल झिरपून प्रेमाचा ओलावा निर्माण करणाऱ्या वाटतात.डॅा.लीना निकम यांना हे पुस्तके म्हणजे विचार, भावना आणि अनुभव यांची पुष्परूपी सुंदर गुंफण वाटते.शब्दांचे मृदु स्पर्श व आशयपुर्ण लेख हेच सौंदर्य जाणवते.डॅा सागर गुडमेवार यांना स्मृतीगंध या पुस्तकात सुमनांपरी मंद गंध जाणवतो. विश्वबंधुत्व या भावनेनी प्रेरित होऊन अपर्णाताई यांना ग्रंथात मानवतावादी विचारांचा प्रभाव दिसतो. पल्लवी उमरे यांना कवयित्रीच्या कविता निराशेच्या गर्तेतून बाहेर काढून आशावादी जीवनदायी भासतात.श्रद्धा बुरले यांना कवितासंग्रह वास्तवाचे धडे देणाऱ्या वाटतात. विकास गजापुरे यांना कविता स्त्रीवादी व त्यांना अन्यायाच्या खोल दरीतून दूर होण्यास प्रेरणा देणाऱ्या वाटतात. मन चैतन्याने भरते अशी दिलखुलास दाद अरूणाताई भोंडे देतात. सुखासाठी धडपडत असताना इतरांच्या चेहऱ्यावर आनंद फुलवता आले पाहिजे व तो देता आला तर जो आनंद मिळतो तो अमूल्य असतो असे मत डॅा.माधव शोभणे व्यक्त करतात.डॅा.भारतीताई खापेकर यांनी त्यांच्या परीवर्तनवादी विचारांचे कौतुक केले आहे. विद्या निनावे यांना कवयित्रिच्या अंधश्रद्धा , रूढी आणि परंपरा यांवर प्रकाश टाकणारे लेखन आवडले. कुटुंबवत्सल भाव जपणारी कविता मनाला स्पर्शून जाते असं त्या सांगतात.डॅा.शील बागडे यांना कवयित्रीच्या कविता भावना, संवेदना, धार्मिक मतमतांतरे, व्रतवैकल्ये, जीवनाचे तत्त्वज्ञान मार्मिकपणे काव्यात गुंफलेले दिसतात.निमाताई बोडखे यांना ‘पाहूणी की आश्रित ‘या लेखात स्त्रीमनाची वेदना वर्णन केलेली आढळते. पुरूप्रधान संस्कृतीत स्त्रीचे घर कोणते ? हा मोठा यक्षप्रश्न अजूनही पडतो…यातूनच समाजाच्या पुरातन विचारांचे प्रतिबिंब उमटते. प्रा.डॅा.गोपाल चव्हाण हे स्मृतीगंध ह्या लेखसंग्रहाविषयी लिहितात “ साहित्य कृतीत लेखिकेचे प्रतिबिंब उमटते “ लेख प्रबोधनात्मक व संदेश देणारे आहेत. मा. मंदाताई खंडारे यांना कवयित्रीचा उल्लेख ‘ हळव्या मनाची संवेदनशील कवयित्री ‘ अशी उपमा दिली आहे. सेवानिवृत्त झाल्यावर दारे खुली केली कवयित्रीने. मनाला गारवा देणारे आल्हाददायक सुगम संगीत ऐकून मन हलकफुलकं व्हावे तशीच अनुभूती मा. गोविंद साल्पे यांना मिळते .अंधश्रद्धा दुर करून नविन विचार रूजु व्हावेत असे सुंदर विचार त्यांनी मांडले आहेत. मोनाली पोफरे यांना मराठी भाषेचा अभिमान असलेली कविता भावली. साधना काळबांडे यांना कवितासंग्रह आशयपुर्ण व दर्जेदार सौंदर्याने नटलेला वाटतो.डॅा.काळे यांना जीवनाकडे कवयित्रीचा बघण्याचा दृष्टिकोन सकारात्मक,सृजनशील व तात्विक वाटतो.भावभावनांचा सुरेख संगम वाटतो. जयश्री धात्रक यांना स्मृतीगंध हा लेखसंग्रह विविध विषयांवर लिहिलेल्या लेखांची जणू पुष्पानी गुंफलेली मालाच वाटते. जया काकडे यांना विविध पैलूना लेखिकेने उजाळा दिला आहे असे वाटते. मा.विलास गजभिये यांना प्रवासवर्णन केलेले लेख आवडले.मा. विजयाताई ब्राह्मणकर यांना लेख जाणीवपूर्वक समृद्ध करणारे वाटतात. डॅा. तुषार झाडे यांनी “ समृद्ध अनुभव विश्व “ असा सुंदर उल्लेख केला आहे. माधुरी मते काव्यसंग्रह कवयित्रीच्या व्यक्तीमत्वाचे वैशिष्ट्यपुर्ण दर्शन घडवणारा आहे असे लिहितात. घनश्याम कातोरे यांना आध्यात्मिक, सामाजिक, ऐतिहासिक व पर्यटन याविषयी इत्यंभूत माहिती पसंतीस उतरली.डॅा ऋतुजा गोमासे यांनी आईवरील “ अभिमान “ हा खूप भावपूर्ण लेख लिहिला आहे. आई शिक्षिका असल्याने तिला शाळेच्या व मुलांच्या व्यस्ततेत स्वतःचा छंद जोपासतां आला नाही याचे दुःख हळव्या मनाची लेक व्यक्त करते. सेवानिवृत्तीनंतर तिने स्वतःला यात झोकून दिले व विशेष ओळख निर्माण केली असे ती अभिमानाने सांगते. आईच्या त्यागामुळेच आम्ही दोघेही बहिण भाऊ घडलो हे ती कृतज्ञतेने लिहिते.
शेवटी मी ग्रंथाविषयी एवढेच म्हणेन…..
चैतन्यस्मृतींचा सौंदर्यबोध
नावासम सुंदर समीक्षाग्रंथ
जीवनाचा दडला खरा अर्थ
वाहे ज्ञाननदी शांत थोडी संथ
हा ग्रंथ नक्कीच वाचकांनी वाचावा असाच आहे. तो सर्वांच्या पसंतीस उतरेल याची मला खात्री आहे.
आज साहित्य क्षेत्रात त्यांचे नाव खूप प्रसिद्ध झाले आहे.४ पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत असेच आणखी एकापेक्षा एक सरस व दर्जेदार साहित्य त्यांच्या लेखणीतून उभे राहो अशी आशा करते. प्रणोतीताई यांना आतापर्यंत एकूण ८ पुरस्कार प्राप्त झाले आहेत. पुढेही त्यांना अनेक पुरस्कार मिळोत व त्यांच्या चैतन्यमयी व आोघवत्या शब्दातुन समाजाला प्रेरणा देणाऱ्या व आनंदी रचनांची निर्मिती होवो व अनेक पुस्तके त्यांची प्रकाशित होवोत यासाठी मी त्यांना खूप शुभेच्छा देते.
©डॅा.शील बागडे
३/६/२०२६
नागपूर
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा