हे भारत राष्ट्र आहे... राष्ट्रनिर्माण करण्यासाठी रसद पुरविणारी चिंतनशील कविता..!

 

मार्शल संजय महादेवराव ओरके यांचा दुसरा कवितासंग्रह "हे भारत राष्ट्र आहे" नुकताच प्रकाशित झालेला आहे. त्यांचा प्रथम कवितासंग्रह " निरंतर संघर्षरत राहण्यासाठी ", नांदेड येथून प्रकाशित झाला होता. कवी, शिक्षक, चित्रकार, व्याख्याते, कार्यकर्ते, समीक्षक अशी अष्टपैलू व्यक्तिमत्व संजय ओरके होय.चिंतनशील कवी म्हणून साहित्य जगतात त्यांची ओळख आहे. ते समता सैनिक दलाचे कार्यकर्ते आहेत. जगणे आणि लिहिणे सारखेच आहे. समाजातील वैगुण्यावर ते आपल्या लेखणीतून फटकारे मारतात.

त्यांनी ' हे भारत राष्ट्र आहे' हा कवितासंग्रह "भारतीय संविधानाच्या उद्देशिकेस "अर्पण केला आहे.हे विशेष आहे. या कवितासंग्रहात एकूण 89 कविता समाविष्ट आहे.

आता तर 

मैदानावरची टीम पावेलीयनमध्ये बसलेल्या 'संघ ' व्यवस्थापनाकडून टिप्स घेऊन 

मैदानावरचे घेत असते निर्णय 

विरोधी पक्षातील खेळाडू 

तरीही कुठलाच आक्षेप नोंदवित नाही.

' आक्षेप ' ही अतिशय मार्मिक कविता आहे. लोकशाही कशी नष्ट होत आहे. विरोधात कुणीही बोलायला तय्यार नाही. हुकमशाही चोर पावलांनी येत आहे. याचे वरील उदाहरण कवी मार्शल संजय ओरके आपल्या कवितेत सांगत आहे.

पाखरांना करतात ट्रॅप 

कायद्याचा बलात्कार करून दारात कायम 

उभा पाहतात एक गुलाम!

जाणीव न होणं हे नवसंस्कृती अँप

बहुदा आपण डाउनलोड करून घेतलं असावं!

(आक्षेप, पृष्ठ 7)

ही कविता ' नवसंस्कृत ' नावाची आहे. सध्या अँप चा जमाना आहे. प्रत्येकाचे हाती मोबाईल आहे. गुगलवर सर्व विश्व बघता येते.आपणास गुलाम बनविण्याची प्रक्रिया सुरु झाली आहे.... पण आपल्याला जाणीव होत नाही. सुंदर अशी कविता मार्शल संजय ओरके यांची आहे.

निवडलेले सरकार 

कायद्याने चालतं का हे बघावं आपण 

म्हणजे कुणालाही 

आत्महत्या करावी लागणार नाही!

(नवसंस्कृत, पृष्ठ 8)

ही ' स्वातंत्र्य ' नावाची कविता आहे. आपण सजग असले पाहिजे. सरकार बरोब्बर कायद्याने चालते की नाही हे बघणे भारतीय म्हणून प्रत्येक भारतीय म्हणून जबाबदारी आहे. ती आपण निभावली पाहिजे. सुरेख असा संदेश देणारी ही कविता आहे.

 मित्रा,

तुला युगे युगे कुणी केला उभा मंदिराच्या पायरीवर 

न्यायाची वंचना करत?

हा 'मुकनायक 'वाट पाहतोय तुझी 

सन्मानाच्या भारत  राष्ट्रासाठी!

(भारत राष्ट्रसाठी, पृष्ठ 10)

संविधानाची कलमं लढताहेत जीवाच्या आकांतानं 

या जमिनीच्या हरेक झाडास मिळावं सम्मानाचं 

निर्धाक जगणं म्हणून 

उभा देह जळत असताना 

धर्माचे झेंडे सर्वांगावर लपेटणाऱ्या अंधांना 

मी कसे म्हणावे --'भारतीय?'

(भूमिका, पृष्ठ 36)

' भारत राष्ट्र' जाहीर झाल्यावर देखील आपण हिंदूस्थान म्हणून कायद्याचा करतो अनादर हे काही बरोब्बर नाही. त्यामुळे आपण खरे भारतीय कसे? हा प्रश्न आपण विचारणार आहे की नाही. आपली भूमिका आणि जगणे कायद्याला धरून नाही. अतिशय ज्वलंत विषय कवी मार्शल संजय ओरके यांनी व्यक्त केलेला आहे.

झाडं मातीशी प्रचंड दगाफटका करताहेत 

इतक्यात फुलझाडांना विस्कटून टाकताहेत!

(बाबासाहेब, पृष्ठ 39)

संविधानाचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी सामान्य माणसाला संविधान अधिकार दिले. आत्ता तेच अधिकार सरकार छुप्या पद्धतीने हिसकावून घेऊ पाहत आहे. सामान्य माणसाला सम्मान मिळावा हा संविधानाने दिलेला अधिकार मातीमोल करू पाहत आहे... नवीन व्यवस्था!या व्यवस्था उद्धस्थ करण्यासाठी वरील कविता प्रामाणिकपणे झटत आहे.

भारत राष्ट्र होण्यासाठी प्रत्येक माणसाला झटावे लागेल. नाहीतर गुलामगिरी आल्याशिवाय राहणार नाही. भारत राष्ट्र निर्माण करण्यासाठी प्रत्यक्ष आपणास लढावे लागेल. आपल्या अस्तिव टिकविण्यासाठी. भारत राष्ट्र राहील तेव्हाच आपले अस्तिव टिकेल.

चेतनेची शिल्पं 

दगडात कोरणाऱ्या हिमालयासाठी 

जळू नये तर काय करावे समर्पणाने 

(रमाई, पृष्ठ 65)

'रमाई ' बाबासाहेब यांचे जीवनातील जीवनवाहिनी होय. रमाई यांचे विश्वास, समर्पण यामुळे बाबासाहेब विदेशात उच्च शिक्षण घेऊ शकले. रमाई यांचे जीवनात चार मुले मेली... हे एका आईसाठीखूप दुःखी गोष्ट होती. आर्थिक चणचण, दुःख, दारिद्र्य, संघर्ष यामुळे अगदी 37 व्या वर्षी रमाई माउलीचे निधन झाले.त्यांचे समर्पण याला पर्याय नाही.

चिखलानं 

माखल्या कमळाना विळखा पडलाय विषारी सापांचा 

जहरी झालंय जलाशय.

(मुक्त श्वासाच्या कविता, पृष्ठ 95)

चिखलामध्ये कमळ फुलते... परंतु विषारी सापांच्या विषाने पूर्ण जलाशय म्हणजे आपली लोकशाही होय. त्यामुळे या जलाशयाला शुद्ध... प्रबुद्ध करण्यासाठी प्रत्येक भारतीय माणसाला झटावे लागेल. तेव्हा खरी लोकशाही भारतात रुजू होईल.

मला माहित आहे...

निष्ठाच्या करुण प्रवाहानेच साकारलेत आपण 

दगडांच्या हृदयात अंजिंठे!

(अजिंठे, पृष्ठ, 89).

बुद्ध कितीही लपवला तरी भूमितुन पुन्हा जिवंत होतो. सम्राट अशोकाने84000 स्तूप, शिलालेख, स्तंभ खोदले होते. निष्ठा जिवंत असली की,दगडात अजिंठे जिवंत करता येतात.

संवेदनाशून्य 

लिहिण्याचे परिणाम भोगतोय मी ;आशय उमलत नाही अजून कवितेला 

आयुष्य संपले तरी!

(परिणाम, पृष्ठ 92)

परत 

गुलाम व्हायचे नसेल तर...

मित्रा निवडावेच लागेल संविधान!

(संविधान, पृष्ठ 97)

डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांना भार तीय संविधानाचे जनक म्हणतात. त्यांनी इशारा दिला होता... " संविधान कितीही चांगले असले तरी ते राबविणारे हात चांगले नसेल तर संविधान हे चांगले होणार नाही 

"सध्या तसेच चालू आहे. त्यामुळे प्रत्येक भारतीयांना संविधान स्वीकार करावाच लागेल.

' परिणाम ' ही कविता नवोदित कवी यांना उद्देशून लिहिली आहे. आशयसंपन्न कविता जर येत नसेल तर कविने कविता लिहूच नव्हे. कविता रोज लिहिल्या पाहिचे असे नाही. कविता नैसर्गिकपणे, आशयपूर्ण, अर्थपूर्ण आल्या तरच त्या कविता खऱ्या अर्थाने कविता असतात. निव्वळ संख्यात्मक कविता लिहून अर्थ नाही;त्या गुणात्मक सुद्धा असल्या पाहिजे. नवोदित कवींना या कवितेपासून बोध घ्यावा.

भारतराष्ट्र 

व्हावे म्हणून 

देशात कायद्याचे राज्य प्रस्थापित व्हावं म्हणून 

माणसाने माणसाशी माणसासारखं 

वागावं म्हणून 

लढण्याऱ्या माणसांचा बैल करणाऱ्या 

संस्कृतीचा निषेध!

(निषेध, पृष्ठ, 112)

' भारत राष्ट्र ' व्हावे यासाठी लढावे लागणार आहे. "माणसाला माणसाशी माणसासारखे वागावे."लढणाऱ्या माणसाला बैल करणारी जी संस्कृती तिचा निषेध असो.कारण इथे कायद्याचे राज्य... म्हणजे भारत राष्ट्र निर्माण होणे गरजेचे आहे. हे भारत राष्ट्र आहे.

' हे भारत राष्ट्र आहे ' या कवितासंग्रहात प्रत्येक कविता वाचनीय आणि चिंतनशील आहे.भारत राष्ट्रासाठी, कविते, भूमिका, मुक्तीपथ, बाबासाहेब, पथ दर्शक, तिरंगा, प्रजासत्ताक आणि मी, जागृतीचा अग्नी धगधगत राहावा म्हणून, उद्देश, निषेध इत्यादी कविता खूप भावणाऱ्या आहेत.

काही प्रतिमा सुंदर आहेत. अडथळ्याना वापरून कधी कधी जिंकता येतात डाव, दीड जीबी पर डे, महाडच्या तळ्यावर जाणिवांचा आला पूर, आमच्या गळक्या आयुष्यावर, तंत्रज्ञान शतकाचा माऊस,कोरड्या जमिनीवर झाडं रंगवितात पाऊसचित्र, अंधारच झालाय जागतिकीकरणाचा ब्रँड, कल्याणकारी राज्याचा हर्रास मांडताना,लढवय्ये सैनिकच असतात निशाण्यावर,इत्यादी कवितेची उंची वाढवितात.

' हे भारत राष्ट्र आहे. या कवितासंग्रहाला प्रस्तावना नाही. पाठराखण समता सैनिक दलाचे कॅप्टन अशोक खन्नाडे सर यांची आहे.. ते म्हणतात..."वर्तमानात भारतामध्ये जे सांस्कृतिक, सामाजिक आणि राजकीय अवमूल्यन सुरु झालेले आहे त्याविरुद्ध कवी संजय ओरके ' भारत राष्ट्र' ही राष्ट्रनिर्माणाची प्रक्रिया रुजविण्यासाठी स्वतः कार्यकर्ता म्हणून लढत आहे. "

सुंदर अशी पाठराखण केलेली आहे. मुखपृष्ठ स्वतः कवी संजय ओरके चित्रकार असल्यामुळे सुरेख असे झालेले आहे. जास्त रेखाटणे घेतले असते तर वाचकाला चित्र आणि कविता असा आस्वाद घेता आला असता. काही कविता दोन नावाने आलेल्या आहे. उदाहरण कविते शीर्षक दोनवेळ्या आलेले आहे.प्रकाशक मंजिरी माधव लोखंडे, मध्यमा प्रकाशन यांनी अतिशय मेहनतिने हा कवितासंग्रह प्रकाशित केला आहे. या कवितासंग्रहाचे वाचक, विद्यार्थी, कार्यकर्ते, शिक्षक, समीक्षक स्वागत करतील यात शंका नाही. कवी मार्शल संजय ओरके यांचे मनपूर्वक अभिनंदन..!

समीक्षक 

प्रशांत नामदेवराव ढोले 

श्रावस्ती नगर, पो - सावंगी (मेघे), ता, जि -वर्धा. पिन क्र. 442107.

संवाद.... 9923308638.

_________

कवी... संजय ओरके 

कवितासंग्रह.. हे भारत राष्ट्र आहे 

मुखपृष्ठ....... संजय ओरके 

पाठराखण... कॅप्टन अशोक खन्नाडे 

प्रकाशक.... मध्यमा प्रकाशन, नागपूर 

मूल्य..... 175/

पृष्ठ...... 112

_________