स्थापत्य शास्त्राचा अद्भुत नमुना कोणार्क सूर्य मंदिर
पल्लवी उमरे,मुंबई
नुकताच भारताच्या ओरीसा राज्यातील भुवनेश्वर पासून ६५ किलोमीटर अंतरावर असलेले जगप्रसिद्ध कोणार्कचे सूर्य मंदिर बघण्याचा योग आला. स्थापत्यशास्त्राचा उत्कृष्ट नमुना असलेले जगप्रसिद्ध हे कोणार्कचे सूर्य मंदिर अत्यंत सुंदर देखणे आणि अगदी रथाच्या आकारातील वर्ल्ड हेरिटेज मध्ये समावेश असलेली सुंदर कलात्मक वास्तू आहे .बंगालच्या खाडीला लागुन इशान्य पूर्व दिशेला हे देखणे भव्य मंदिर आहे.
तेराव्या शतकात (१२३८-६४) या कालावधीत गंगवंशाचा शासक राजा नरसिंह देव यांनी हे मंदिर सूर्यदेवाला समर्पित म्हणून बनवले .यामागेही बर्‍याच कहाण्या आहेत. हे मंदिर सूर्याच्या रथाच्या आकारात बनलेले आहे या मंदिराला समोर सात घोडे ओढत आहेत अशी प्रतिमा आहे. सात घोडे म्हणजे सात वार, आणि रथाचे २४ चक्र, त्याला २४ आरे आहेत त्यापैकी चार चक्र घड्याळाच्या रूपात काम करत असे.या आरीवर पडणारी उन्हाची सावली यावरून त्या काळी अचूक वेळ ठरवत असे.याला कोणार्क चक्र असेही म्हणतात.
कोणार्क सूर्यमंदिर युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे. कलींग शैलीच्या स्थापत्य शैलीचे हे उत्कृष्ट उदाहरण आहे.
मंदिराच्या विशाल भिंतीवर चारी बाजूंनी सुरेख दगडी कोरीव काम ,सुंदर देखण्या मूर्ती आणि कलाकृतींचे दर्शन घडते जे प्राचिन संस्कृतीचा, शिल्पकलेचा उत्कृष्ट नमुना आहे . कुठे देवीदेवतांच्या तर कुठे कामायन दर्शविणार्‍या कामूक मुर्ती आहेत. त्यापैकी बर्‍याच मूर्ती खजिराहो मंदिराची आठवण करून देतात. सूर्यमंदिराचे आर्किटेक्चर खूप सुंदर आहे.हे मंदिर पूर्णपणे सूर्यदेवाला समर्पित आहे काळा ग्रॅनाईटने बांधले असल्यामुळे याला (ब्लॅक पॅगोडा) असेही म्हणतात .वर्ल्ड हेरिटेज वास्तूमध्ये याचा समावेश होतो इथे दुपारी इथे बारा नंतर सूर्याची किरणे प्रखर आणि तीव्र असतात. देशविदेशातून दररोज हजारो लोक हे मंदिर बघायला येतात.
असे म्हणतात की पूर्वी या मंदिरात सूर्य देवाची मूर्ती होती. परंतु बांधकामात चुंबकीय शक्ती वापरल्याने मूर्तीवर परिणाम होऊन मूर्तीचा र्हास झाला.मंदिराच्या मुख्य वास्तूकाराच्या मुलाने मंदिराचे बांधकाम सुरू असताना इथे आत्महत्या केली.म्हणून या मंदिरात पूजा केली जात नाही.सूर्याचे पहिले किरण मंदिराच्या गाभार्‍यात पडत असे. ११८ वर्षापासून मंदिराचा मुख्य दरवाजा बंद आहे. शत्रूचे हल्ले आणि नैसर्गिक आपदेमुळे मंदिर बरेचसे खंडीत झाले असले तरी मंदिराची सुंदरता कुठेही कमी होत नाही. पुरातत्त्व विभागासाठी हा संशोधन आणि अध्ययनाचा विषय आहे.
ओरिसा सरकारने या मंदिराचे संरक्षण आणि जतन केले आहे. ओरिसाच्या मुख्य पर्यटन स्थळांपैकी एक पर्यटनस्थळ आहे. मंदिराच्या जवळ एक किलोमीटर अंतरावर समुद्र लागून आहे. जगन्नाथपुरी कडे जाताना वाटेत हा सुंदर समुद्र खळखळताना बघता येतो. मंदिराचे परिसरात दुपार नंतर थंड समुद्री वार्‍यामुळे छान वातावरण तयार होते, आणि प्रवासाचा शीण निघून जातो. जवळच ३५ किलोमीटरवर जगन्नाथपुरी धाम आहे. हे सुद्धा भगवान श्रीकृष्णाला समर्पित सुंदर मंदिर आहे.
पल्लवी उमरे,मुंबई
Mo. ९७६६०७६४२४
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा